Giàu từ chứng khoán

Nếu bạn đang tìm kiếm một cuốn sách có thể thay đổi cách nhìn của mình về thị trường thì Giàu từ chứng khoán là cái tên đó. Cuốn sách được xuất bản lần đầu tại Việt Nam năm 2007 và đã được tái bản nhiều lần, cho thấy sức hút bền bỉ của nó với giới đầu tư trong nước. Tác giả John Boik đã khéo léo kể lại cuộc đời và chiến lược của 5 nhà giao dịch cổ phiếu thành công nhất lịch sử, từ đó rút ra những bài học thực chiến mà bạn có thể áp dụng ngay hôm nay. Cùng Traderviet tìm hiểu cuốn sách này nhé!

Tổng quan về cuốn sách Giàu từ chứng khoán

Năm nhân vật chính – Năm bài học không thể bỏ qua

Jesse Livermore – Thiên tài ẩn dật của Phố Wall

Jesse Livermore là nhân vật mở màn và cũng là huyền thoại có cuộc đời bi tráng nhất trong cuốn sách. Ông sinh năm 1877, bắt đầu giao dịch từ năm 14 tuổi với vỏn vẹn vài đô la và đến năm 31 tuổi đã trở thành triệu phú.

Điều khiến Livermore trở nên đặc biệt là ông không nghe theo ai, kể cả những “chuyên gia” nổi tiếng nhất. Ông tự nghiên cứu, ghi chép, phân tích mô hình giá cổ phiếu từng ngày và xây dựng nên hệ thống giao dịch riêng của mình.

Hai chiến lược cốt lõi của Livermore mà John Boik đặc biệt nhấn mạnh là:

• Chiến lược thăm dò thị trường: Mua thử một phần nhỏ trước, nếu cổ phiếu đi đúng hướng mới mua thêm. Điều này giúp kiểm soát rủi ro mà không bỏ lỡ cơ hội.
• Chiến lược mua với số lượng ngày càng nhiều khi giá tăng: Ngược hoàn toàn với tư duy thông thường là “mua thêm khi giá giảm”. Livermore tin rằng cổ phiếu đang tăng là bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy thị trường đang ủng hộ quyết định của bạn.

Câu nói nổi tiếng của ông mà tôi cho là đáng suy ngẫm nhất trong cả cuốn sách: “Phố Wall không bao giờ thay đổi. Túi tiền thay đổi, cổ phiếu thay đổi, nhưng Phố Wall không bao giờ thay đổi bởi vì bản tính con người không bao giờ thay đổi”.

Cuộc đời Livermore cũng là bài học cảnh báo: ông đã nhiều lần phá sản vì vi phạm chính những nguyên tắc của mình và kết thúc bi thảm khi tự tử năm 1940. Đây là lời nhắc nhở rằng kỷ luật không phải là thứ bạn có thể thiếu dù chỉ một lần.

Bernard Baruch – Tiến sĩ thực tế của Phố Wall

Bernard Baruch không chỉ là nhà giao dịch cổ phiếu tài ba mà còn là cố vấn cho 6 đời tổng thống Mỹ. Ông được mọi người gọi là “Tiến sĩ thực tế” vì triết lý đầu tư của ông luôn bám chặt vào các sự kiện thực tế, không dựa vào tin đồn hay lời khuyên từ bên ngoài.

Bài học quan trọng nhất của Baruch: Nghiên cứu kỹ trước khi mua. Trước khi đầu tư vào bất kỳ công ty nào, ông tìm hiểu kỹ về bất động sản công ty, khả năng cạnh tranh và chất lượng bộ máy quản lý. Ông từng nói: “Ngay cả nếu bạn đúng 3 hoặc 4 lần trong tổng số 10 lần giao dịch thì bạn đã kiếm được khoản tiền khá lớn nếu biết ngừng giao dịch khi thấy mình đang mắc sai lầm.”

Nguyên tắc “ngủ tốt hay không” của ông cũng rất thú vị: nếu bạn thức giữa đêm lo lắng về cổ phiếu đang nắm giữ, đó là tín hiệu nên bán. Cảm giác bất an từ tiềm thức thường phản ánh rủi ro mà lý trí chưa nhận ra kịp.

Gerald M. Loeb – Chiến binh ngắn hạn không mệt mỏi

Gerald Loeb là nhà giao dịch ngắn hạn, hoạt động hơn 50 năm trên thị trường và tích lũy được hàng triệu đô la. Ông là tác giả của cuốn sách kinh điển The Battle for Investment Survival được chính Nicolas Darvas thừa nhận là đọc lại mỗi hai tuần một lần để nhắc nhở bản thân.

Quan điểm của Loeb khá gây tranh cãi: ông cho rằng đầu tư dài hạn theo kiểu “mua và giữ” thực ra là canh bạc nguy hiểm hơn giao dịch ngắn hạn. Lý do là trong dài hạn, có quá nhiều biến số không thể kiểm soát có thể xảy ra với công ty hay nền kinh tế.

Một trong những nguyên tắc đáng ghi nhớ nhất của Loeb là: “Hãy để tất cả quả trứng vào trong một rổ và quan sát chúng kỹ lưỡng”. Điều này hoàn toàn trái ngược với lời khuyên đa dạng hóa danh mục phổ biến, nhưng ông đã chứng minh được hiệu quả của nó qua hàng thập kỷ.

Nicolas Darvas – Kẻ ngoại đạo làm nên chuyện

Nicolas Darvas là câu chuyện truyền cảm hứng nhất trong cuốn sách. Ông không phải dân chứng khoán chuyên nghiệp, ông là vũ công biểu diễn vòng quanh thế giới và giao dịch cổ phiếu chỉ qua điện tín khi đang ở các khách sạn nước ngoài.

Chỉ trong 18 tháng, ông kiếm được hơn 2 triệu đô la từ số vốn ban đầu khá khiêm tốn. Bí quyết của ông là Nguyên lý Hình hộp (Box Theory): cổ phiếu dao động trong những phạm vi giá nhất định (hộp), và khi cổ phiếu vượt ra khỏi nắp hộp với khối lượng giao dịch tăng mạnh, đó là tín hiệu mua.

Câu chuyện của Darvas dạy chúng ta một điều quan trọng: Thành công trên thị trường không đến từ việc có thông tin nội bộ hay ngồi cạnh màn hình cả ngày. Nó đến từ việc có hệ thống, tuân theo nguyên tắc và kiên nhẫn chờ đúng thời điểm.

Khi ông đến quá gần Phố Wall và bắt đầu nghe theo người khác, ông đã mất 100.000 đô la chỉ trong vài tuần. Bài học đắt giá này khiến ông quay về Paris, trở lại với hệ thống của mình và tiếp tục kiếm lời.

William J. O’Neil – Người hệ thống hóa trí tuệ của các bậc tiền bối

William O’Neil là nhân vật “hiện đại” nhất trong cuốn sách. Ông nghiên cứu tất cả những người đi trước, tổng hợp và hệ thống hóa thành phương pháp CAN SLIM – bộ tiêu chí lựa chọn cổ phiếu hoàn chỉnh nhất từ trước đến nay.

Mỗi chữ cái của CAN SLIM đại diện cho một tiêu chí quan trọng:

• C – Current Quarterly Earnings (Lợi nhuận quý hiện tại tăng ít nhất 25%)
• A – Annual Earnings Increases (Lợi nhuận hàng năm tăng liên tục trong 3 năm)
• N – New Products/Management/Price Highs (Sản phẩm mới, quản lý mới, giá đạt mức cao mới)
• S – Supply and Demand (Cung cầu – số lượng giao dịch phản ánh nhu cầu thực)
• L – Leader or Laggard (Chỉ mua cổ phiếu hàng đầu nhóm ngành dẫn đầu)
• I – Institutional Sponsorship (Có sự tham gia của các tổ chức tài chính uy tín)
• M – Market Direction (Xu hướng thị trường chung – yếu tố quan trọng nhất)

O’Neil cũng là người sáng lập tờ Investor’s Business Daily (IBD) và xây dựng cơ sở dữ liệu cổ phiếu toàn diện nhất nước Mỹ lúc bấy giờ.

Những bài học chung trong Giàu từ chứng khoán

Sau khi phân tích cả năm nhân vật, John Boik đã tổng kết những nguyên tắc mà tất cả họ đều chia sẻ.

Cắt giảm thua lỗ

Tất cả năm nhà giao dịch đều đồng thuận: cắt lỗ là nguyên tắc quan trọng nhất. Livermore và Baruch dừng ở mức 10%, Loeb và Darvas cũng tương tự, còn O’Neil khuyến nghị 7-8%.

Nghe có vẻ đơn giản nhưng đây lại là điều khó thực hiện nhất vì nó đòi hỏi bạn phải chấp nhận rằng mình đã sai. Những nhà đầu tư thất bại thường giữ cổ phiếu thua lỗ với hy vọng hão huyền rằng nó sẽ phục hồi. Đây là bẫy cảm xúc nguy hiểm nhất.

Không nghe theo lời khuyên từ người khác

Tất cả họ đều từng mất tiền vì tin vào “mẹo” từ người khác. Và tất cả đều rút ra bài học: tự mình nghiên cứu, tự mình đưa ra quyết định. Thị trường chứng khoán không có chỗ cho những ai phụ thuộc vào ý kiến bên ngoài.

Hiểu xu hướng thị trường chung

75% cổ phiếu đi theo xu hướng của thị trường chung (theo nghiên cứu của O’Neil). Điều đó có nghĩa là: nếu thị trường đang giảm giá, dù bạn chọn được cổ phiếu tốt đến đâu thì khả năng thua lỗ vẫn rất cao. Những nhà giao dịch vĩ đại biết khi nào nên rút lui và ngồi ngoài thị trường để bảo toàn vốn.

Không giao dịch quá nhiều loại cổ phiếu

Trái với lời khuyên đa dạng hóa thông thường, cả năm nhà giao dịch này đều tập trung vào số ít cổ phiếu hàng đầu và quan sát kỹ. Loeb nói thẳng: đa dạng hóa là cách của người không biết mình đang làm gì.

Kiên nhẫn với cổ phiếu đang tăng

Một trong những sai lầm phổ biến nhất là bán cổ phiếu tốt quá sớm để chốt lời nhỏ, trong khi lại giữ những cổ phiếu đang thua lỗ. Các nhà giao dịch vĩ đại làm ngược lại: giữ cổ phiếu mạnh, bán ngay cổ phiếu yếu.

Điểm mạnh của cuốn sách Giàu từ chứng khoán

• Kể chuyện hấp dẫn: Thay vì liệt kê lý thuyết khô khan, John Boik dẫn dắt người đọc qua những câu chuyện có thực với những thăng trầm kịch tính. Bạn sẽ không cảm thấy đang đọc sách giáo khoa mà giống như đang xem một bộ phim về Phố Wall.
• Nhìn được bức tranh toàn cảnh: Ít cuốn sách nào tổng hợp được triết lý đầu tư của nhiều huyền thoại trong một tài liệu như thế này. Đây là điểm cộng lớn cho những ai muốn học nhanh từ nhiều nguồn.
• Bài học xuyên thời đại: Các chiến lược được đề cập đã được kiểm chứng qua hơn 100 năm thị trường, từ thời đại đầu thế kỷ XX đến tận cuối những năm 1990. Sự lặp lại của mô hình thị trường chứng tỏ những nguyên tắc này không lỗi thời.
• Tự kiểm điểm và học hỏi từ sai lầm: Cả năm nhà giao dịch đều có thói quen viết lại và phân tích những lần giao dịch của mình, kể cả những lần thua. Cuốn sách khuyến khích bạn áp dụng thói quen tốt này.

Điểm cần lưu ý

• Thiếu ứng dụng cụ thể cho thị trường Việt Nam: Cuốn sách viết dựa trên thị trường Mỹ, nơi có tính thanh khoản và sự tham gia của các tổ chức tài chính lớn rất khác với VN-Index hay HNX. Người đọc cần tự điều chỉnh khi áp dụng.
• Dễ bị hiểu sai về việc “mua cao”: Nguyên tắc mua khi giá đang ở mức cao mới dễ khiến người mới bị nhầm lẫn và đuổi theo những cổ phiếu đã tăng quá xa điểm mua lý tưởng. Cần đọc kỹ phần phân tích biểu đồ của O’Neil để hiểu đúng tinh thần này.
• Câu chuyện Livermore có thể gây hoang mang: Ông vừa là người xuất sắc nhất, vừa là người kết thúc bi thảm nhất. Người đọc cần hiểu rằng thành công về tài chính không đảm bảo hạnh phúc cá nhân, và sức khỏe tâm lý cũng quan trọng không kém kỷ luật giao dịch.

Giàu từ chứng khoán phù hợp với ai?

• Người mới bắt đầu tìm hiểu về đầu tư chứng khoán và muốn xây dựng nền tảng tư duy đúng từ đầu
• Nhà đầu tư đã có kinh nghiệm nhưng chưa tìm được hệ thống giao dịch nhất quán
• Người quan tâm đến lịch sử và triết học đầu tư
• Ai đó đã từng thua lỗ nặng và muốn hiểu tại sao mình sai

Đánh giá tổng thể

Giàu từ chứng khoán là một trong số ít cuốn sách đầu tư thực sự xứng đáng được đọc nhiều lần. Không phải vì nó cung cấp công thức thần kỳ mà vì nó giúp bạn hiểu rằng thành công trên thị trường chứng khoán không phải may mắn, không phải bí mật nội bộ mà là kết quả của việc làm việc chăm chỉ, học hỏi không ngừng và tuân theo nguyên tắc một cách nhất quán.

Nếu bạn đang hy vọng tìm được công thức “làm giàu nhanh”, hãy đặt cuốn sách này xuống. Nhưng nếu bạn sẵn sàng đối diện với sự thật rằng đầu tư thành công cần thời gian, kỷ luật và rất nhiều sai lầm để học hỏi thì đây là cuốn sách dành cho bạn.

Kết luận

Năm nhà giao dịch trong cuốn sách – Jesse Livermore, Bernard Baruch, Gerald Loeb, Nicolas Darvas và William O’Neil đã hoạt động trong những thời kỳ và bối cảnh hoàn toàn khác nhau, nhưng tất cả đều đi đến những nguyên tắc rất giống nhau. Điều đó không phải ngẫu nhiên. Thị trường thay đổi, công nghệ thay đổi, nhưng bản tính con người thì không. Tham lam, sợ hãi, hy vọng hão huyền và thiếu kỷ luật – những kẻ thù này vẫn tồn tại trên thị trường chứng khoán hôm nay y như cách chúng đã hoạt động 100 năm trước trên Phố Wall.